بایسته‌های وحدت اسلامی در گفتمان امامین انقلاب

به گزارش خبرگزاری حوزه، تقویت و تحکیم وحدت و همبستگی اسلامی از جمله مهم‌ترین خواسته‌ها و دغدغه‌های بزرگان جامعه اسلامی به خصوص امامین انقلاب اسلامی بوده است و این مهم حتی سال‌ها قبل از شکل گیری نظام مقدس جمهوری اسلامی نیز مطرح بوده است.

شکی وجود ندارد که انسجام و وحدت جمعی، مهم‌ترین مسأله امت اسلامی در حال حاضر است، چه آن که معتقدیم در سایه اسلام و به برکت تعالیم اسلامی است که ابعاد و عوامل اخلاقی و اجتماعی وحدت مسلمانان، عمق و استحکام می‌یابد و این‌گونه بسیاری از فتنه‌ها و توطئه‌های دشمنان خنثی می‌شود.

چرایی اهمیت اتحاد و اخوت اسلامی از نگاه امام راحل

خمینی‌کبیر(ره) - این مرد الهی- به عنوان معمار انقلاب که تحولی عظیم در جهان اسلام و بلکه جهان بشریت پدید آورد، با تأکید بر ضرورت اتحاد و اخوت اسلامی، در فرمایشات خویش بر این نکته مهم تأکید می نمودند که اگر در گذشته تاریخ، امت اسلام دارای چنان سیادت و عظمتی بود، به نحوی که در کوتاه‌ترین مدت ممکن، شعاع آفتاب اسلام تا بام کشورهای اروپایی و نیز برخی از ممالک غربی هم پرتو می‌افکند، این امر به خاطر وحدت اسلامی و یکپارچگی مسلمانان بود و بر همین اساس، اگر امروز مسلمانان گرفتار استعمار غرب و شرق هستند و استکبار جهانی سایه شوم سلطه خویش را بر سرشان گسترده و هرگونه آزادی، حاکمیت ملی و مذهبی را از آنان سلب کرده، به جهت اختلاف و پراکندگی این امت بزرگ و به علت ناهماهنگی و تشتّت آراء آنان می‌باشد.

مطالبه و رهنمود حضرت امام (ره)، فارغ از همه مناقشات کلامی، فقهی و تاریخی، با تکیه بر دو عامل کلیدی؛ یعنی نخست لزوم قدرت‌یابی مسلمین و ضرورت شکست اقتدار شیطانی و پوشالی قدرت‌های رقیب اسلام و ثانیاً تأکید بر مقوله وحدت و انسجام تاریخی و اجتماعی امت اسلامی، تبدیل به گفتمان غالب و رایج نهادهای اسلامی در گستره‌ی جهانی شد، کما این که سال ها بعد نیز با موج بیداری اسلامی، از رهگذر حرکت انقلاب اسلامی، تکاپویی فعال در میان مسلمانان پدید آمد که هنوز ثمرات و آثارش باقی است.

به همین خاطر است که می بینیم با توسعه این مساله، قدرتهای سلطه‌جو و انحصارطلب، در راستای هژمونی خودشان، بر مایه‌های تفرقه انگشت نهاده و هزینه‌های هنگفتی را صرف نمودند تا مانع از تقویت وحدت در بین امت اسلامی شوند.

تحقق اسلام واقعی در سایه اتحاد مسلمین

تلاش در جهت بیداری فردی و گروهی مسلمین دنیا و ایجاد وحدت برای پیاده کردن اسلام واقعی در سطح جهان و به تبع آن بازگشت عزت و کرامت مسلمانان، از جمله اقدامات و رویکردهای مهم و بارز امام خمینی(ره) بود.

نکته جالب توجه این که ایشان، وحدت را به عنوان یک استراتژی قبول داشتند؛ در کنار تأکید بر وحدت ملی برای حفظ کشور خواستار حفظ و تقویت انسجام و اتحاد اسلامی بودند تا در مرتبه ای والاتر با حفظ و توسعه اتحاد بین مستضعفان عالم بتوان زمینه اضمحلال کامل طواغیت را فراهم کرد. به همین خاطر است که در رهنمودهای ماندگار حضرت روح الله(ره) مشاهده می کنیم که ایشان وحدت را ضامن بقای مسلمانان برمی شمردند.

الزامات تحقق وحدت اسلامی از نگاه خمینی کبیر

وحدت مورد نظر امام از مرحله بیداری شروع و با مرحله اتحاد جهانی مستضعفان به اوج می رسد که نتیجه آن اجرای عدالت در سطح دنیا خواهد بود. از عوامل ایجاد وحدت از نگاه ایشان، می‌توان به تحمل حرفهای مخالف و اعتقاد به حل مشکل از طریق گفت‌وگو اشاره کرد که این امر میسر نمی‌شود مگر با خودسازی و مبارزه با نفس؛ از این رو، در اندیشه امام امت، مسأله مبارزه با نفس، برای رسیدن به وحدت بسیار مهم و ضروری است تا جایی که ایشان قائل بودند کسانی که مسائل تفرقه‌انگیز را مطرح می‌کنند، دردِ دین و اسلام ندارند بلکه در بندِ خودخواهی و هوای نفس قرار دارند.

از سوی دیگر باید توجه داشت که وحدت امت اسلامی از خاستگاه‌های فکری، نظری، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی فراوانی برخوردار است و لذا امام خمینی(ره)، در یک نگرش کلی مقوله وحدت تاریخی امت اسلامی را مورد توجه قرار می دادند. در دیدگاه ایشان، وحدت عملی در حوزه جهان اسلام، شکل دهنده جوامع دینی می‌باشد و عناصری ساختاری این مقوله را عملیاتی می‌نمایند؛ همچون عقیده مشترک، نظیر عقیده به توحید، قبله واحد، قرآن و کتاب آسمانی واحد و بسیاری از مشترکات دیگر، و همچون هویت مشترک، که همان هویت اسلامی است و همچون دشمن مشترک و سرنوشت مشترک. مجموعه این عناصر، عناصر شکل دهنده به قواره‌ی نظام و جامعه اسلامی است که مؤلفه های کلیدی آن در جای جای قرائت حضرت امام(ره) از مقوله وحدت مشاهده می‌شود.

ما محتاج به این وحدت هستیم

وحدت و انسجام جهان اسلام برای خمینی کبیر، آرمانی بزرگ تلقی می‌شد به گونه‌ای که همواره بر وحدت تأکید داشتند و بیان می کردند: "انشاءالله روزی همه مسلمانان با هم برادر و همه ریشه‌های فساد از همه بلاد مسلمانان کنده بشود و این ریشه فاسد اسرائیل از مسجدالاقصی و از کشور اسلامی ما کنده شود. انشاءالله تعالی با هم برویم و در قدس نماز وحدت بخوانیم"

ایشان همچنین در جای دیگر می گفتند: "ما محتاج به وحدت هستیم در سالیان دراز. همیشه قرآن کریم به ما دستور داده و به مسلمانان دستور وحدت داده برای سراسر عالم و در سراسر تاریخ. ما محتاج به این هستیم که عملاً وحدت را محقق کنیم. "

الزامات وحدت در اندیشه و کلام رهبر شهید

اتحاد و انسجام اسلامی در دیدگاه امام و رهبر شهیدمان اهمیت بسزایی دارد. ایشان از اولین روزهای مسئولیت مهم رهبری، این مسأله را در مناسبت‌های متعدد گوشزد فرموده و همواره از خطرها و آسیب‌های احتمالی موجود در این قضیه یاد می کردند.

رهبر شهید انقلاب در یکی از سخنرانی‌ها می فرمایند: "در مسأله وحدت، دو نقطه یا دو جهت‌گیری اساسی وجود دارد که هر کدام به تنهایی، حائز اهمیت هستند. وقتی ما شعار وحدت می‌دهیم، این دو نکته اساسی باید مورد توجه ما باشد و همینها است که برای زندگی عملی مسلمانان، کارساز است: یکی از این دو نکته، عبارت است از رفع اختلافات و تناقضها، درگیریها، تضادها و کارشکنی‌ها که از قرنها پیش تا امروز، میان طوایف و فرق مسلمانان وجود داشته است و همیشه هم این تناقضها به ضرر مسلمانان تمام شده است. اگر به تاریخ اسلام برگردیم، خواهیم دید که زمان و مبدأ همه و یا قسمت اعظم این تعارضها و تناقضها، به دستگاههای قدرت مادی بر می‌گردد. تاریخ اسلام را ملاحظه کنید، خواهیم دید که از اختلافات اولیه ـ یعنی مسئله خلق قرآن و امثال آن ـ تا بقیه اختلافهایی که در طول زمان، بین فرق اسلامی ـ مخصوصاً در زمانهای بیشتری بین شیعه و سنی ـ اتفاق افتاده است، تقریباً، سر نخ این اختلافات در تمام بلاد اسلامی، دست قدرتها است. وحدتی که ما اعلام می‌داریم و شعار می‌دهیم و به آن دلبسته هستیم و دنبال آن، حرکت و کار می‌کنیم، اولین نقطه‌اش باید ناظر به رفع این تعارضها، تناقضها، اختلافها و درگیریها باشد که خدای متعال به این راضی است و مؤمنان و مخلصان، اولیاء و عقلا، از آن خشنودند. "

ایشان همچنین تأکید می کردند که؛ "این وحدت باید در خدمت و در جهت حاکمیت اسلام باشد؛ والا پوچ و بی‌معنی خواهد بود. اگر علمای اسلام قبول می‌کنند که قرآن فرموده است: «وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِیُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ» (نساء، ۶۴)، پیامبر نیامد که نصیحتی بکند، حرفی بزند، مردم هم کار خودشان را بکنند و به او هم احترامی بگذارند؛ آمد تا مورد اطاعت قرار بگیرد، جامعه و زندگی را هدایت کند، نظام را تشکیل بدهد و انسانها را به سمت اهداف زندگی درست پیش ببرد. اگر علمای اسلام قبول دارند که قرآن کریم می‌فرماید: «لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَیِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْکِتَابَ وَالْمِیزَانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ» (حدید، ۲۵)؛ اقامه قسط، عدل، رفع ظلم و ایجاد زندگی صحیح برای بشر، هدف ادیان است، پس باید حرکت به سمت حاکمیت اسلام باشد و حاکمیت اسلام در کشورها و جوامع اسلامی، امری ممکن است. "

پیش‌نیاز رشد و تعالی جامعه اسلامی

از نگاه"آقای شهید ایران"، ترقی و تعالی دنیای اسلام جز با انسجام اسلامی امکان‌پذیر نمی‌باشد. کلام ایشان در این زمینه بسیار راهگشاست: "در دایره‌ای وسیع، رمز پیروزی امت اسلامی وحدت کلمه است. اگر امت اسلامی می‌خواهد در میدان‌های علم، ترقی، پیشرفت مادی، تسلط بر سرنوشت خویش، رهایی از سلطه بیگانگان و سعادت درونی و بیرونی پیشرفت کند، راهش با کلمه توحید و توحید کلمه است. مراکز قدرت استکباری که از هر عاملی برای تحکیم قدرت خود بر دنیا، استفاده می‌کنند، تلاش کرده‌اند در دنیای اسلام از هر وسیله‌ای برای تجزیه، تفرقه و اختلاف استفاده کنند، که متأسفانه تا حدود زیادی هم موفق شده‌اند. اگر امروز ملت فلسطین دچار چنین سرنوشت تلخی شده است؛ اگر امروز پیکر ملت فلسطین خون‌آلود است و مصیبت و غم آن ملت تا اعماق جان انسانهای دردمند نفوذ کرده است، به خاطر اختلاف کلمه مسلمانان است. اگر وحدت کلمه بود، این وضعیت به وجود نمی‌آمد..."

اختلافات نباید زمینه تشتت و تفرقه شود

از نظر رهبر شهیدمان، یکی از آسیب‌های جدی جوامع اسلامی در زمانه فعلی، اختلاف‌های مذهبی است. ایشان در این باره با تأکید بر اهمیت زمان شناسی و دشمن شناسی ابراز داشته اند: "حقا وضع مسلمانان از لحاظ تضادها و اختلافات مذهبی، تأسف‌انگیز است. بسیاری از تواناییهای علمی و فکری مسلمانان در طول تاریخ، صرف تعارض با یکدیگر شده است ... تا آن جایی که من یادم می‌آید، درگیریها و تعارضات و جنگهای مذهبی بین مسلمانان، به وسیله قدرتمندان هدایت شده است. از زمان بنیعباس تا زمانهای بعد، همواره دستهایی، طرفداران عقاید مختلف اسلامی را به جان هم انداختند. اگر این دستها نبود، آنها با هم سالها در صلح و آرامش زندگی می‌کردند و هیچ مشکلی نداشتند. در زمان حاضر، برای اینکه مسلمانان با هم متحد و متفق نباشند و علیه هم کار کنند، تلاش‌های مضاعفی انجام می‌گیرد. این تلاشها به خصوص در وقتی تشدید پیدا کرده که نیاز مسلمانان به وحدت، بیش از همیشه است".